Dizde yuvarlak uyluk kemiği (femur) ile düz kaval kemiğinin (tibia) uyumlu bir eklem oluşturması, yükün taşınması, birçok yöne dönme hareketinin yapılabilmesi, femur (uyluk kemiği) ve tibia (kaval kemiği) arasındaki güç dengesinin sağlanması gibi görevlerde rol oynarlar. Vücudumuzun en sık yaralanan bölgelerden birisi de menisküslerdir. Menisküs yaralanmaları hemen hemen bütün spor dallarında görülmekle birlikte özellikle temas sporlarında görülme oranı daha fazladır. Dış menisküs yaralanmaları çoğu zaman bağ yaralanmaları ile birliktedir. Bu kısmen dış yan bağa bağlı olmasından, kısmen de darbelerin çoğu zaman dizin dış yanına isabet ederek kaval kemiğinin dışa doğru dönmesine yol açmasından kaynaklanmaktadır. Gerçekten de dış menisküs yaralanmalarının sıklığı, iç menisküs yaralanmalarının hemen hemen beş katı kadar fazla olmaktadır.
Menisküs yaralanmaları çoğu zaman diz ekleminin hareket zorlamalarına yol açan kuvvetler sonucu oluşur. Ayağın ve alt bacağın uyluk kemiğine göre dışa doğru dönmesi durumunda yaralanma en çok dış menisküste oluşur. Buna karşılık ayağın ve alt bacağın içe doğru dönmesi durumunda da en kolay iç menisküs zarar görür. Menisküs yaralanmaları ayrıca ayak ekleminin aşırı şekilde içe ve/veya dışa doğru açılıp kapanması sonucu da gelişebilir. Yaşlılarda menisküsler normal vücut hareketleri sırasında, örneğin dizler aşırı büküldüğünde dış eklerin yol açtığı zayıflık nedeniyle zarar görebilir. Menisküs yaralanmaları herhangi bir darbe sonucuysa, yırtılma menisküs boyunca dikey olarak gelişir. Yaşlılarda ise yatay yırtıklar daha çok görülür.
Futbol gibi karşılıklı temas sporlarında dizin dönmesi, ani hareketlerde meydana gelen katlanma, tek diz üzerine yük alınması sonrasında menisküsler yırtılabilir. Sporcularda bu yaralanmalara ön çapraz bağ (ÖÇB) yaralanmaları da eşlik edebilir. İleri yaş grubunda ise menisküsler herhangi bir travma olmaksızın dizde gelişen dejenerasyon ve kıkırdak hasarına bağlı olarak yırtılabilirler. Ayrıca her yaş grubunda bir travma olmaksızın dejenerasyona giden yırtıklar görülebilir.
Belirti ve şikayetler
Diz içerisinden gelen sesler yırtığın ilk bulguları olabilir. Seslerin dışında:
- Kilitlenme: Dizin 20-25 derece bükülü kalması, dizin gerilememesi durumudur. Bu durum bir kaç günlük istirahatla geçer. Ancak kilitlenmeye neden olabilecek diğer durumlardan (ağrı, kitle gibi) ayrılmalıdır.
- Boşalma: Dizlerde boşalmaya neden olabilecek diğer durumlardan ayrılmalıdır.
- Şişlik (sıvı birikmesi): Darbe ya da kaza sonucu meydana gelen menisküslerde görülebileceği gibi, menisküs yırtığı da sıvı birikmesine neden olabilir.
Menisküslerin tanısında öncelikli olarak hasta hangi travma ile nasıl başladığını doktoruna anlatmalıdır. Doktorunuz çeşitli manevralar ile dizinizi muayene ettikten sonra ayrıntılı tanı için röntgen ve menisküslerin görüntülenmesi için MR da isteyebilir.
Menisküs yırtıkları birkaç türde meydana gelebilir.
- Sporcularda dönme sonrasında oluşan dikey ya da kova sapı tarzında yırtıklar,
- Genç atletlerde sürekli tekrarlayan tipte travmalar sonrası koşma gibi oluşan radial yada gaga tarzında yırtıklar,
- Yaşlılarda kıkırdak bozulmasına bağlı oluşan horizontal ya da iç taraf yırtıkları bunlar arasında sayılabilir.
Menisküs yırtıklarının başlangıç tedavisi RICE olarak kısaltılmış protokoldür:
- Rest (istirahat)
- Ice (buz uygulaması)
- Compression (bası uygulaması, bandaj gibi)
- Elevation (dizin yukarı alınması) şeklinde özetlenebilir. Bu tedavinin takibinde dizde kilitlenme ve kronik yakınmalar gibi şikayetler gelişmez ise tedavi istirahat süresi boyunca sürer ve biter. Menisküsün sadece 1/3 dış (eklem kapsülüne yakın) bölümünde kan dolaşımı vardır. Bu bölgelerdeki yırtıklarda, menisküs kendi beslenmesi sayesinde iyileşebilir. 2/3 iç bölgede ise tam bir düzelme olmaz. Yine de her zedelenmiş menisküs bulgu verecek diye bir kural da yoktur.
